به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه در مشهد، حجتالاسلام والمسلمین خیاط، مدیر حوزه علمیه خراسان، در یادداشتی به تبیین جایگاه راهبردی وقف در نظام فکری اسلام و نقش بیبدیل آن در پایداری و استقلال حوزههای علمیه پرداخت و تأکید کرد: وقف، نه یک سنت صرفاً تاریخی، بلکه نهادی زنده و تمدنساز است که با اتکا بر آموزههای قرآنی و سیره معصومان(علیهمالسلام)، امکان استمرار علم نافع، تربیت عالمان دین و صیانت از آزادی و کرامت نهاد حوزه را فراهم میآورد.
متن یادداشت بدین شرح است:
بسم الله الرحمن الرحیم
وقف، در اندیشه اسلامی، نه صرفاً یک عمل حقوقی یا اقتصادی، بلکه تجلی عمیق ایمان انسان مؤمن به پیوند ناگسستنی دنیا و آخرت است؛ وقف، نهادی قدسی است که از دل باور به بقاء عمل صالح و استمرار خیر سر برمیآورد و به انسان امکان میدهد تا از محدودیت عمر جسمانی فراتر رود و اثر خویش را در تاریخ و فرهنگ اسلام ماندگار سازد. در فرهنگی که فانی بودن دنیا همواره در تقابل با جاودانگی آخرت تبیین شده است، وقف پاسخی عملی به این پرسش بنیادین است که چگونه میتوان از امکانات گذرای دنیوی، سرمایهای پایدار برای حیات اخروی فراهم آورد.
قرآن کریم، بنیان نظری این اندیشه را بهگونهای ژرف ترسیم میکند؛ آنجا که میفرماید: «لَن تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّی تُنفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ» (آلعمران: ۹۲). برّ و نیکی راستین، نه در صرف انفاق، بلکه در گذشتن از آن چیزی معنا مییابد که انسان بدان دلبستگی دارد. وقف، مصداق کامل چنین انفاقی است؛ بذلی آگاهانه، دائمی و هدفمند که نه برای رفع نیاز مقطعی، بلکه برای تولید پیوسته خیر و خدمت در بطن جامعه سامان مییابد. از همین روست که در آیهای دیگر، انفاق ماندگار به «بذر بارور» تشبیه میشود: «مَثَلُ الَّذِینَ یُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ کَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ…» (بقره: ۲۶۱)؛ تمثیلی که بهخوبی فلسفه فزایندگی وقف را در عرصههای علمی، فرهنگی و اجتماعی نشان میدهد.
در نگاه معصومان(علیهمالسلام) نیز، وقف جایگاهی ممتاز دارد. پیامبر اکرم(صلیاللهعلیهوآله) با بیان قاعدهای کلی فرمودند: «إذا ماتَ ابنُ آدَمَ انقطعَ عملُه إلاّ مِن ثلاث: صدقةٍ جاریة، أو علمٍ یُنتفع به، أو ولدٍ صالحٍ یدعو له»؛ و بیتردید، وقف نقطه تلاقی دو عنصر نخست این روایت است: صدقه جاریه و علم نافع. از همین رو، تاریخ تمدن اسلامی گواه آن است که بخش عظیمی از دستاوردهای علمی، تربیتی و فقهی مسلمانان، مرهون موقوفاتی بوده که با نگاهی بلندمدت و تمدنساز شکل گرفته است.
از سوی دیگر، استقلال حوزههای علمیه، که شرط لازم برای اجتهاد آزاد، نقادی عالمانه و پاسداری از دین در برابر تحریفهاست، بدون پشتوانههای اقتصادی پایدار و غیر وابسته، عملاً امکانپذیر نیست. وقف، در این معنا، نه صرفاً تأمین معیشت طلاب یا اداره مدارس، بلکه تضمینکننده آزادی فکری و کرامت نهادی حوزههای علمیه است. وقف، علم را از وابستگیهای زودگذر رها میسازد و آن را در افق رسالت الهی تعریف میکند. بدینسان، هر واقفِ آگاه، در حقیقت شریک تولید علم، تربیت فقیه، مفسر و اندیشمند دینی میشود و ثواب عمل او، به تعداد درسها، فتواها و هدایتهایی که از آن علم جاری میشود، استمرار مییابد.
وقف در حوزههای علمیه، نه بازماندهای از سنت گذشته، بلکه راهبردی هوشمندانه برای ساختن آیندهای ریشهدار و پویا برای اندیشه اسلامی است؛ آیندهای که در آن، علم، ایمان و خدمت به خلق، در سایه نیت خالص واقفان، به یکدیگر گره میخورند و مصداق روشن «باقیات صالحات» میشوند.
لازم به ذکر است؛ یادداشت حجتالاسلام والمسلمین خیاط با محوریت موقوفات حوزوی، در سررسید ویژه موقوفات حوزه علمیه خراسان به چاپ رسیده است.
نظر شما